N razy M

1973. W sierpniu, w świetlicy bloku przy Sedgwick Avenue w Bronksie, Clive Campbell¹ gra na imprezie siostry i robi z płytą rzecz, której się nie robi: zamiast piosenki puszcza tylko te kilka sekund, w których zostaje sama perkusja, a kiedy się kończą, puszcza je znowu, z drugiej kopii tej samej płyty. Break w kółko. Płyta grana źle, N razy, żeby z trzech sekund zrobić pięć minut. Nikt tego nie nagrywa, bo nie ma czego: to nie jest utwór, to jest sposób puszczania cudzych utworów. Przez sześć lat istnieje wyłącznie w sali i na kasetach z sali, za które płaci sala. Wytwórnia, która w końcu to tłoczy, robi to jesienią 1979 roku, żeby zarobić na modzie, zanim minie; właścicielka powie to po latach wprost. Moda nie minęła. Została metodą: wziąć cudze sekundy i powtarzać je, aż będą własne. Pół wieku później tak się robi pop.

1994. Trzech ludzi bierze płyty kompaktowe, zamalowuje je flamastrem i wkłada do odtwarzacza, który zbudowano po to, żeby nigdy nie popełnił błędu. Laser się gubi, płyta przeskakuje, zacina się na ułamku sekundy i powtarza go, a to, co wychodzi, ma być muzyką. Zespół nazywa się Oval², płyta "Systemisch". Radio tego nie puści, bo radio puszcza piosenki, a tu słychać nośnik, który umiera. Ale ktoś to wydaje, we Frankfurcie, wytwórnia nazwana po książce dwóch francuskich filozofów, i przez kilka lat płaci za to, żeby takich płyt wyszło dość, by dało się je ustawić w szeregu i nazwać. Nazwa przychodzi sześć lat później, z Ameryki, w akademickim kwartalniku: estetyka porażki. Od tej chwili błąd odtwarzacza jest brzmieniem. Dziś sprzedaje się go jako plugin, z suwakiem, ile ma go być.

1995. Do roku, w którym się urodziłem, brakowało trzech lat, a w Warszawie było już wszystko: BMG od dwóch lat, Warner i PolyGram od roku, a w tym roku doszły Sony i EMI, które kupiło Pomaton. Pięć filii³ na rynku, na którym dwa lata wcześniej dziewięć nośników na dziesięć było pirackich. Filia ma jedno zadanie i wykonuje je dobrze: bierze gotowy format z centrali i sprzedaje go po polsku. Nie płaci za sześć lat imprez w świetlicy, bo centrala już za nie zapłaciła, gdzie indziej. Kiedy gówno zaczyna się sprzedawać, filia je kupi; tego lata BMG wydało rapera z Kielc i do grudnia poszło pół miliona egzemplarzy. Ale najpierw musi zacząć się sprzedawać. Ogniwo, które płaciło wcześniej, było państwowe i właśnie przestawało istnieć. Siedzę w tym od urodzenia i wiem, jak to brzmi: polskiej muzyce nie brakuje przebojów, brakuje jej gówna. Tego, które jeszcze się nie sprzedaje.

1998. Urządzenie nazywa się Auto-Tune⁴ i jest na rynku od roku. Zbudował je człowiek od danych sejsmicznych, żeby poprawiać intonację niesłyszalnie: wokalistka śpiewa odrobinę za nisko, pudełko podciąga, nikt nie wie. W londyńskim studiu dwóch producentów ustawia szybkość korekty na zero, poza zakres, do którego urządzenie zaprojektowano, i głos zaczyna przeskakiwać między nutami jak coś, co nie jest głosem. Cher, "Believe". W lutym następnego roku pismo branżowe pyta, jak to zrobili, a oni kłamią: wokoder, pedał gitarowy. Błąd trzeba ukryć, bo jest wstydliwy, a wstyd to dobry znak. Tak wygląda standard dziesięć lat przed standardem. Dziesięć lat później ten sam błąd jest w radiu bez przerwy, ustawiany celowo, i ma nazwę w instrukcji obsługi tego samego urządzenia: efekt Cher. Pudełko robi odtąd dwie rzeczy naraz, tę, do której je zbudowano, i tę, do której je zepsuto, i nikt nie słyszy już różnicy.

2002. Utwór nazywa się "Glitch My Bitch Up"⁵ i tak go zapamiętałem, chociaż sprawdziłem i nazywa się inaczej. Kid606, chłopak z San Diego, ściąga z sieci "Can't Get You Out of My Head", największy przebój poprzedniego roku, bierze go prawie w całości, psuje w kilku miejscach i wydaje w wytwórni, która łamie prawo i do której sam się nie przyznaje. Recenzent napisze, że z Kylie prawie nic nie zrobił. To prawda, i to jest zbrodnia: gówno polegało na kradzieży w takim samym stopniu jak na glitchu. Przeczytałem o tym, zanim usłyszałem, w książce polskiego krytyka, który napisał o Kidzie, że oddaje mediom to, co od nich dostał, czyli śmieci. Uwierzyłem mu na kredyt, włączyłem i nazwałem to asłuchalnym gównem. Potem wróciłem. Do dziś nie wiem, czy wróciło ucho, czy kredyt.

2021. W listopadzie firma BABY Audio rozdaje za darmo plugin z jednym przyciskiem. Nazywa się Magic Dice⁶: klikasz i dostajesz losowy pogłos i losowe echo, zawsze ładne, nigdy dwa razy takie samo, obiecują. N sprowadzone do jednego, bo pierwszy rzut ma wystarczyć; nikt nie będzie słuchał dziesięciu tysięcy rzutów, od tego jest algorytm, który wie, co jest ładne. Dziesięć lat wcześniej ten sam przemysł sprzedał glitch jako przycisk, powtórz i zatnij, z patentem. Błąd Ovala z suwakiem. Ucho, które dostaje kostkę rzucającą tylko ładnie, przestaje potrzebować brzydkiego i zaczyna je nazywać. Frazę "asłuchalne gówno" wypowiedziałem pierwszy sam, w słuchawkach, o Kidzie, zanim ucho dogoniło książkę. Nie cytuję nikogo z internetu. Pogarda dla hałasu to ustawienie fabryczne ucha, także mojego, a od listopada 2021 roku można ją pobrać jako plugin.

<p>2026. Pro Tools otwarty, na ścieżce plugin własnej roboty. Ma robić to, czego nie robi żaden z tych, które mam: psuć dźwięk w sposób, nad którym nie mam kontroli, kostka, która rzuca tylko brzydko. Kod pisze model językowy, ja mówię, co ma psuć, i sprawdzam, czy zepsuł. Sprawdzanie wygląda tak: build, zamknij Pro Toolsa, otwórz Pro Toolsa, poczekaj, aż przeskanuje pluginy, wstaw, posłuchaj, nie, jeszcze raz. <span className="fn-green">Nie znam lepszej metody<sup>7</sup></span> i, jak się okazuje, dla tego programu jej nie ma; dla każdego innego jest. Ruszyło. Rzuciłem raz. Z głośników wyszło gówno, które zostało gównem, i to jest ok: jeden pseudolosowy rzut nie jest niczym szczególnym. Żeby był czymś, musiałbym rzucić N razy na M plikach, przesłuchać wszystko i zapłacić za to godzinami, których nikt mi nie zwróci. Nie zapłaciłem. Zamknąłem sesję.</p>